Oorzaak van raadselachtige tsunami bij Sulawesi ontrafeld

Vivian Lammerse van Scientias interviewde Taco Broerse van de universiteit van Utrecht:  “Het is bekend dat wanneer de zeebodem omhoog komt, er een tsunami ontstaat,” legt de Utrechtse aardwetenschapper Taco Broerse in een interview met Scientias.nl uit.

“Bochten in breuken kunnen zorgen voor bodemstijging. Nu hebben we ontdekt dat de breuk waarlangs de aardbeving zich onder de baai van Palu voortplantte, een bocht heeft. Bij zo’n bocht gaat de bodem ofwel omhoog (omdat de platen daar over elkaar heen moeten schuiven), of naar beneden (omdat de twee platen van elkaar af schuiven).”

Lees verder via de bijgaande website van Scientias en de Universiteit van Utrecht.

Permafrost en Klimaat

Spreker
Ko van Huissteden (VU)
Wanneer
8 jan 2023
Waar
Rijks Museum Oudheden, Leiden

Ko van Huissteden heeft tijdens de Leidse Winterlezing (08-01-2023) van de GEA Kring Rijnland in het Museum van Oudheden te Leiden een interessante presentatie gegeven over Ontdooiende Permafrost.

Permafrost – permanent bevroren bodem – komt voor op een kwart van het landoppervlak van het Noordelijk halfrond. Permafrost bevat veel ijs en organische stof. Als het klimaat opwarmt kan de permafrost ontdooien. De klimaatopwarming is juist ook het sterkst in de meest noordelijke gebieden.

Ontdooien van permafrost zet een hele reeks processen in gang – biochemische veranderingen in de bodem, veranderingen in de vegetatie en ecosystemen, waterhuishouding, vorming van poelen en meren, en soms grootschalige bodemerosie. Dat kan leiden tot de emissie van broeikasgassen uit de bodem: CO2, maar ook het veel sterkere methaan (CH4) en lachgas (N2O). Dit is een zelfversterkend effect van de opwarming van het klimaat.

Aan de hand van onderzoekservaring in Siberië wordt besproken hoe dat werkt, en in hoeverre ecosystemen de schade van opwarming en broeikasgasemissies kunnen repareren.   In Nederland kwam in de laatste ijstijd ook permafrost voor; de sporen ervan in de bodem zijn overal te vinden. Het ontdooien van de ijstijd-permafrost leidde ook tot grote veranderingen in het landschap. Hoe snel ging de dooi toen, en hoe snel nu?

De cariben

Spreker
Rob Hekkenberg, Algemene Geologie
Wanneer
17 dec 2022
Waar
GEA Kring Rijnland

Deze presentatie was de basis voor een discussie in de werkgroep Algemene Geologie van de GEA Kring Rijnland. Als gevolg van het verschuiven van de Caribische plaat ontstond een gebied met vele eilanden, waarvan velen een vulkanische oorsprong hebben. Een aantal niet en dat maakt het bespreken van dit gebied zo interessant.

Massaal Uitsterven

Spreker
Youri Poslawsky, Leidse Winterlezing
Wanneer
11 dec 2022
Waar
Rijks Museum Oudheden, Leiden

Wereldwijde grote en snelle afnames van het leven komen in de geologische geschiedenis herhaaldelijk voor. Hoe vaak en wanneer zijn die massale golven van uitsterven er geweest? Wat is de mogelijke oorzaak, of zijn er meerdere scenario’s? Welke gevolgen zien we in de sedimenten en aan de fossielen, die we vinden. Wie zijn het slachtoffer en welke soorten weten zo’n catastrofe te overleven? Kunnen we zo’n catastrofe voorkomen, of zijn we zelf de volgende al aan het veroorzaken? Allemaal vragen die aan bod komen en waarover wat meer duidelijkheid zal worden gegeven.

Dit was de tweede lezing in de serie Leidse Winterlezingen die de GEA-kring Rijnland jaarlijks organiseert. Dit is een serie boeiende lezingen over aarde, klimaat en mens. Ze zijn bedoeld voor iedereen met belangstelling voor onze planeet. Wetenschappers vertellen over hun fascinerende onderzoeksresultaten en soms barre expedities. De lezingen vinden plaats in het Rijks Museum van Oudheden. Wij zijn het RMO daar zeer dankbaar voor.

Klik hieronder voor de presentatie in pdf format.

Andes en Himalaya

Spreker
Wouter P. Schellart (VU), Leidse Winterlezing
Wanneer
13 nov 2022
Waar
Rijks Museum Oudheden, Leiden

De GEA-kring Rijnland organiseert jaarlijks de serie Leidse Winterlezingen, een serie boeiende lezingen over aarde, klimaat en mens. Wetenschappers vertellen over hun fascinerende onderzoeksresultaten en soms barre expedities. De lezingen vinden plaats in het Rijks Museum van Oudheden. In deze presentatie vertelt Wouter P. Schellart over de hoogste gebergten op aarde.

Mensen zijn al duizenden jaren gefascineerd door bergen. Van filosofen uit de Griekse oudheid tot de eerste wetenschappers uit de Renaissance en de Verlichting, allemaal ontwikkelden zij theorieën om het ontstaan van bergketens te verklaren. Met de komst van de Theorie van de Plaattektoniek in de jaren zestig van de vorige eeuw werd duidelijk in wat voor een setting zulke gebergten worden gevormd, en wat het fundamentele verschil is tussen Andes-achtige gebergten en Himalaya-achtige gebergten. Wat echter ontbrak in deze theorie was een aandrijfmechanisme dat verantwoordelijk is voor de enorme krachten die nodig zijn om dergelijke bergketens te bouwen. In deze lezing zullen geavanceerde experimenten en computermodellen worden gepresenteerd, die laten zien hoe de aardse lagen worden gebroken, verkreukeld, en verkort om zo bergen te vormen. Tevens tonen de simulaties aan dat om een verklaring te geven voor het ontstaan van de langste bergketen ter wereld, de Andes, en het allerhoogste gebergte, de Himalaya, we duizenden kilometers diep in de aarde moeten kijken, op een plek waar gezonken tektonische platen interacteren met de aardse mantel.
Zie de presentatie hieronder

De Chicxulub-impact veroorzaakte een krachtige wereldwijde tsunami

Een grote internationale groep wetenschappers, mede ondersteund door de Universiteit van Michigan moduleerde het effect van de Chicxulub impact. De Chicxulub-krater is de plaats van een asteroïde-inslag die verband houdt met de massa-extinctie van het Krijt-Paleogeen (K-Pg) bij ∼ 66 Ma. 

Deze asteroïde sloeg in ondiep water in en veroorzaakte een grote tsunami. Hier presenteren de onderzoekers de eerste wereldwijde simulatie van de Chicxulub impact tsunami van het eerste contact van het projectiel tot wereldwijde verspreiding. Zij gebruiken een hydrocode om de verplaatsing van water, sediment en korst gedurende de eerste 10 minuten te modelleren, en een ondiep water oceaanmodel vanaf dat punt. De impacttsunami was tot 30.000 keer energieker dan de tsunami in de Indische Oceaan van 26 december 2004, een van de grootste tsunami’s in het moderne record. Stroomsnelheden overschreden 20 cm / s langs kustlijnen wereldwijd, evenals in open oceaangebieden in de Noord-Atlantische Oceaan, equatoriale Zuid-Atlantische Oceaan, zuidelijke Stille Oceaan en de Midden-Amerikaanse Zeeweg, en daarom waarschijnlijk de zeebodem afgezocht en sedimenten verstoord op meer dan 10.000 km van de oorsprong van de inslag. De verdeling van erosie en hiaten in de bovenste mariene sedimenten van het Krijt zijn consistent met modelresultaten.

Lees verder in:
https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2021AV000627
https://www.independent.co.uk/topic/chicxulub
https://scientias.nl/dinosaurussen-kregen-na-meteorietinslag-ook-nog-een-monsterlijke-tsunami-te-verwerken/?utm_source=gravitec&utm_medium
=push&utm_campaign=gravitec


Vulkaanuitbarsting op Tonga blijkt de grootste ooit gemeten

De onderzeese vulkaanuitbarsting bij de eilandengroep Tonga in januari dit jaar was de grootste die ooit met moderne meetapparatuur is gemeten, hebben onderzoekers bevestigd.

Het Nieuw-Zeelandse onderzoeksinstituut NIWA ontdekte dat het equivalent van 2,6 miljoen Olympische zwembaden aan zeebodem werd verplaatst tijdens de eruptie. Dat is een derde meer dan de aanvankelijke ramingen aangaven.

Een oceaan diep in de aarde?

Water is vastgesteld op honderden kilometers naar beneden
by Goethe University Frankfurt am Main

The diamond from Botswana revealed to the scientists that considerable amounts of water are stored in the rock at a depth of more than 600 kilometers.
Credit: Tingting Gu, Gemological Institute of America, New York, NY, USA

De overgangszone tussen de bovenste en onderste mantel van de aarde bevat aanzienlijke hoeveelheden water, volgens een internationale studie waarbij het Instituut voor Geowetenschappen van de Goethe Universiteit in Frankfurt betrokken is. Het Duits-Italiaans-Amerikaanse onderzoeksteam analyseerde een zeldzame diamant gevormd 660 meter onder het aardoppervlak met behulp van technieken zoals Raman-spectroscopie en FTIR-spectrometrie. De studie bevestigde iets dat lange tijd slechts een theorie was, namelijk dat oceaanwater gepaard gaat met subducterende platen en zo de overgangszone binnenkomt. Dit betekent dat de watercyclus van onze planeet het binnenste van de aarde omvat.

Uit Phys.org: https://phys.org/news/2022-09-ocean-earth-hundreds-kilometers.html?utm_source=nwletter&utm_medium=email&utm_campaign=weekly-nwletter
Of:
An ocean inside the Earth? Water is determined to be hundreds of kilometers down (phys.org)

Lees meer: Tingting Gu et al, Hydrous peridotitic fragments of Earth’s mantle 660 km discontinuity sampled by a diamond, Nature Geoscience (2022). DOI: 10.1038/s41561-022-01024-y
Journal information: Nature Geoscience 
Provided by Goethe University Frankfurt am Main 

Continentale platen en vulkanisme

Vertraging van de beweging van continentale platen controleerde de timing van de grootste vulkanische gebeurtenissen op aarde.
by Trinity College Dublin
Foto Credit: Unsplash/CC0 Public Domain

Wetenschappers hebben nieuw licht geworpen op de timing en waarschijnlijke oorzaak van grote vulkanische gebeurtenissen die miljoenen jaren geleden plaatsvonden en zo’n klimatologische en biologische omwenteling veroorzaakten dat ze enkele van de meest verwoestende uitstervingsgebeurtenissen in de geschiedenis van de aarde veroorzaakten.
Verrassend genoeg suggereert het nieuwe onderzoek, gepubliceerd in Science Advances, dat een vertraging van de beweging van de continentale plaat de kritieke gebeurtenis was die magma in staat stelde om naar het aardoppervlak te stijgen en de verwoestende knock-on-effecten te leveren.

Ontvangen via Phys.org:
https://phys.org/news/2022-09-continental-plate-movement-earth-largest.html?utm_source=nwletter&utm_medium=email&utm_campaign=daily-nwletter
of:
Slowing of continental plate movement controlled the timing of Earth’s largest volcanic events (phys.org)

More information: Micha Ruhl, Reduced plate motion controlled timing of Early Jurassic Karoo-Ferrar large igneous province volcanism, Science Advances (2022). DOI: 10.1126/sciadv.abo0866www.science.org/doi/10.1126/sciadv.abo0866
Journal information: Science Advances 
Provided by Trinity College Dublin