De clou zit in de Klappersteen

Spreker
Jos van Oijen, GEA Kringavond
Wanneer
25 okt 2022
Waar
GEA Kring Rijnland

Dit onderwerp is nog het meest onder de aandacht geweest van archeologen i.v.m. de vroege, (pre-)historische ijzerwinning.

Jos van Oijen zal vertelde over de vreemde verschijnselen die aantrof in een verijzerde leem/klei-concretie uit Heerlen. De vergelijking met (reptielen) eieren zette mensen misschien op een verkeerd spoor, de specifieke deuken in de klapperstenen vertellen ons iets over de fysische gesteldheid van die objecten: een stevige, plastische wand die een minder consistente inhoud (meer gas en/of vloeistof bevattend) omsluit. Er lijken zich chemisch-fysische (misschien wel bepaalde ‘biologische’) processen te hebben afgespeeld die dat zouden hebben veroorzaakt (?)  

De GEA-kring Rijnland organiseert jaarlijks een aantal boeiende lezingen over aarde, klimaat en mens. Ze zijn bedoeld voor iedereen met belangstelling voor onze planeet. De lezingen worden gegeven door leden die goed zijn ingevoerd in de geologie.

Monzoni, Welke steen is dat?

Spreker
Rienk Arnoldus, Mineralogie
Wanneer
12 mei 2022
Waar
GEA Kring Rijnland

Tijdens deze bijeenkomst van de werkgroep mineralogie vertelde Rienk hoe hij probeert om een onbekende steen of gesteente te determineren. De bijgaande presentatie maakt een en ander duidelijk. De presentatie kan een handige lijdraad zijn voor het determineren in het algemeen.

Fossiel van oudste zeereptiel gevonden op Spitsbergen.

En dit zet evolutie dinosaurussen op zijn kop

Afbeelding van: Nobu Tamura (http://spinops.blogspot.com)

Scientias, 14 maart 2023,
door: Jeannette Kras

Op het afgelegen Spitsbergen is het oudste zeereptiel ooit gevonden. En dat is niet zomaar nieuws: wetenschappers waren er al bijna 190 jaar naar op zoek.

Op het arctische eiland zijn de resten ontdekt van de oudst bekende ichtyosaurus, ook wel vishagedis genoemd. Dit overblijfsel uit de dinotijd behoort tot een uitgestorven groep marine reptielen waarvan de fossielen over de hele wereld zijn teruggevonden. Ze behoorden tot de eerste landdieren die zich wisten aan te passen aan leven in zee. De ichtyosaurussen ontwikkelden daartoe een visachtig lichaam, vergelijkbaar met dat van moderne walvissen. Terwijl de dinosaurussen op land domineerden waren de ichtyosaurussen de baas in de oceanen. Ze stonden maar liefst 160 miljoen jaar lang aan de top van de voedselketen.

Lees verder in: https://scientias.nl/fossiel-van-oudste-zeereptiel-gevonden-op-spitsbergen-en-die-zet-evolutie-dinosaurussen-op-zijn-kop/

Of:

Meest gedetailleerde geologische model onthult de afgelopen 100 miljoen jaar van de aarde

Phys.org van 2023-03-03 de by University of Sydney publiceerde dit artikel.
Klimaat, tektoniek en tijd kun je combineren om de krachtige krachten te creëren die het aanzicht van onze planeet bepalen.

Voeg daarbij de geleidelijke veranderingen van het aardoppervlak door rivieren toe en wat voor ons solide lijkt als rots verandert voortdurend. Ons begrip van dit dynamische proces is echter op zijn best fragmentarisch geweest. Wetenschappers hebben kort geleden nieuw onderzoek gepubliceerd dat een gedetailleerd en dynamisch model van het aardoppervlak in de afgelopen 100 miljoen jaar onthult.

Lees verder in: https://phys.org/news/2023-02-geological-reveals-earth-million-years.html?utm_source=nwletter&utm_medium=email&utm_campaign=weekly-nwletter
Of: Tristan Salles, Hundred million years of landscape dynamics from catchment to global scale, Science (2023).
DOI:10.1126/science.add2541www.science.org/doi/10.1126/science.add2541

Siliciumrijke kristallen die omhoog sneeuwen

Een door Jeannette Kras van Scientias opgenomen artikel vertelt dat onderzoekers aan de Universiteit van Tokyo nu een experiment hebben uitgevoerd om te kijken hoe siliciumrijke kristallen zich vormen in een vloeibare ijzer-waterstofmassa, met hoge druk en hoge temperaturen, precies zoals in de buitenkern van de Aarde.

De kristallen bevatten genoeg silicium om lichter te zijn dan de vloeibare massa waar ze zich in bevinden en komen daardoor omhoog. De onderzoekers spreken dan ook van siliciumrijke sneeuw, die niet naar beneden zinkt maar juist omhoog ‘valt’.

Lees verder in: https://scientias.nl/uit-het-diepst-van-de-aarde-sneeuwen-siliciumrijke-kristallen-omhoog-en-dat-verklaart-een-hoop/

Lees ook in: Core origin of seismic velocity anomalies at Earth’s core–mantle boundary in https://www.nature.com/articles/s41586-023-05713-5

Bio-geologie & Geo-biologie

Spreker
Margot Spreuwenberg & Jan-Piet Tijssen
Wanneer
12 feb 2023
Waar
Leidse Winterlezing, Museum oudheden, Leiden

Deze presentatie is, in het kader van de Leidse Winterlezingen, gegeven door: Margot Spreuwenberg & Jan-Piet Tijssen, 2023-02-12

De studie naar de wisselwerking tussen de aarde en het leven is een relatief jonge tak van wetenschap, die nog steeds sterk in ontwikkeling is. In deze presentatie worden enkele hoogtepunten nader belicht.

Welke invloed hebben geologie en klimaat op de biologische evolutie? Wat bepaalt massaal uitsterven of het ontstaan van nieuwe soorten? Welke nieuwe inzichten verkrijgen we uit het moderne DNA onderzoek naar evolutionaire stambomen in combinatie met geologische kennis? We gaan nader in op een voorbeeld uit de plantenwereld en de dierenwereld: de mens. Andersom blijkt het leven op aarde ook van grote invloed op de geologie. Als voorbeeld kijken we naar de ontwikkeling van het aantal mineralen op aarde. De enorme invloed van de vorming van zuurstof door algen en planten is al langer bekend. Nu is er echter een tijdlijn en kunnen we het ontstaan van nieuwe mineralen volgen vanaf het ontstaan van de aarde tot heden en hebben we ook een vermoeden van het aantal mineralen dat nog kan worden ontdekt.

De GEA-kring Rijnland organiseert jaarlijks de serie Leidse Winterlezingen, een serie boeiende lezingen over aarde, klimaat en mens. De lezingen vinden plaats in het Rijks Museum van Oudheden te Leiden.

De presentatie werd afwisselend gegeven door Marga (M) en JanPiet (JP). Als je die nog eens wil zien ga dan naar:

The Eye Of The Sahara

Eye crater Sahara ISS-42_Richat_Structure-5ae0e2bba18d9e00372f913e

A Geological Mystery Staring Into Space
Stop trying to make Atlantis happen, it’s not going to happen.

By CHARLIE HAIGH, Jan 20, 2023 in IFLScience, this is a UK-based science website that is a part of LabX Media Group, a Canadian-based corporation.

Van bovenaf gezien ziet het Oog van de Sahara er net zo uit als een enorme inslagkrater in het midden van de Sahara van Mauritanië. Met een diameter van 50 kilometer (30 mijl), bestaande uit een reeks uniforme rimpelingen, is deze kraterachtige anomalie in feite volledig terrestrisch.

Deze spectaculaire oude geologische formatie werd in de jaren 1960 door Gemini-astronauten gebruikt als een oriëntatiepunt. Geologen geloofden aanvankelijk dat het Oog van de Sahara, ook bekend als de Richat-structuur, een enorme inslagkrater was. Verdere studies naar het sedimentaire gesteente waaruit de centrale koepel bestaat, hebben de formatie echter gedateerd op het late Proterozoïcum, tussen 1 miljard en 542 miljoen jaar geleden.

Meer lezen in:
The Eye Of The Sahara: A Geological Mystery Staring Into Space | IFLScience
of:

Krimp in Basalt

Spreker
Werkgroep Algemene Geologie,
Wanneer
19 nov 2022
Waar
GEA kring Rijnland

Heb je je ooit als eens afgevraagd waarom die krimscheuren in basalt zo regelmatig zijn?

In de bijgaande presentatie zie je daarover meer. Tijdens een bijeenkomst van de werkgroep Algemene Geologie van de GEA kring Rijnland werd daarover van gedachten gewisseld.

Zie de bijgaande presentatie:

En ook de daarbij passende tekst die bij de dia’s past

Binnenkern aarde zou gestopt zijn met draaien en nu de andere kant op gaan

Door Lennart ’t Hart, 23-01-2023, Nu.NL


De vaste binnenkern van de aarde is gestopt met draaien in dezelfde richting als onze planeet, zo opperen Chinese seismologen in een nieuwe studie. Vervolgens zou de bol zelfs de andere kant op zijn gaan draaien.

De binnenkern ziet eruit als een soort metalen bol. Die is net iets kleiner dan onze maan en zou vooral bestaan uit ijzer en nikkel. De bol schommelt als het ware heen en weer in de vloeibare buitenkern van de aarde.

Onderzoekers van de Universiteit van Peking stellen dat de binnenkern rond 2009 tot stilstand kwam. Daarna keerde de draairichting. Volgens de wetenschappers gebeurde dat ook al in de jaren zeventig. De theorie is dan ook dat dit elke 35 jaar gebeurt. Een cyclus duurt daarmee zo’n zeventig jaar.

Wil je meer lezen ga dan naar het artikel:

https://www.nu.nl/wetenschap/6248217/binnenkern-aarde-zou-gestopt-zijn-met-draaien-en-nu-de-andere-kant-op-gaan.html

Earth’s inner core rotating slower than surface, study suggests (Update) (phys.org)

Ultramafieten

Spreker
Rienk Arnoldus, Werkgroep Mineralogie
Wanneer
13 jan 2023
Waar
GEA kring Rijnland

Tijdens een bijeenkomst van de werkgroep mineralogie gaf Rienk een overzicht wanneer een gesteente Ultramafiet genoemd kan worden. De bijgaande presentatie maakt een en ander duidelijk Ook was er een geanimeerde discussie over het onderwerp en gingen gesteenten rond; soms wel maar soms (bewust) geen ultramafiet.