Welkom bij LVGA afdeling Rijnland

Voorheen was dit GEA Kring Rijnland.
Fossielen, kristallen, vulkanen, klimaat: over deze en andere geologische onderwerpen organiseert de Afdeling Rijnland van de Landelijke Vereniging voor Geologische Activiteiten en haar leden allerlei activiteiten. We zijn een diverse club, met ieder zijn eigen belangstellingsgebied en ieder op zijn kennisniveau. Dat maakt onze Afdeling juist zo leuk. Kom daarom eens langs op een afdelingsavond. Of stuur een mailtje naar kring.rijnland@gmail.com.

Geologische vakantiefoto’s

In de werkgroep Algemene Geologie hebben we laatst aandacht besteed aan foto’s die we hebben gemaakt tijdens onze vakanties. Alle foto’s hebben betrekking op de  geologie van het bezochte gebied, Er zijn foto’s van La Palma, van Sicilië, van de omgeving van Digne les Bains en van Gran Canaria. Heb je ook al zin om op vakantie te gaan? Bijgaand zijn de bijdragen.

Kerst-Nieuwjaarsgroet

Bij deze wensen wij, het bestuur van GEA kring Rijnland, jullie het allerbeste toe,
Een fijne Kerst en een heel jaar om van te genieten.

Zoals je weet gaan we per 1 januari verder als LVGA afdeling Rijnland. LVGA staat voor: Landelijke Vereniging voor Geologische Activiteiten.
Wij hopen na een voorspoedige start uit te groeien to een grote afdeling.

Met vriendelijke groet,
Jan Voskuil, Tom Kleijn, Youri Poslawsky en Rob Hekkenberg

(ps: de foto is genomen in de Alpen vlakbij Chamonix, waar de plooiingen goed te zien waren)

Asteroïdestof veroorzaakte een 15-jarige winter die dinosaurussen doodde, zeggen wetenschappers

Gepost door BeauHD op 31 oktober 2023 @ 03:00AM van de land-voor-tijd dept.
Afbeelding: Naturalis

Ongeveer 66 miljoen jaar geleden veroorzaakte de asteroïde Chicxulub een massa-extinctie.

Hierbij kwam driekwart van het leven op aarde om, inclusief de dinosaurussen. Een nieuwe studie suggereert dat fijn silicaatstof van de asteroïde, dat tot 15 jaar in de atmosfeer bleef, een belangrijkere rol speelde bij het veroorzaken van de inslagwinter en het uitsterven dan eerder werd gedacht. Phys.Org rapporten:

Fijn silicaatstof van verpulverd gesteente zou 15 jaar in de atmosfeer zijn gebleven en de temperatuur op aarde met maximaal 15 graden Celsius hebben verlaagd, aldus onderzoekers in een studie in het tijdschrift Nature Geoscience. […] Voor de studie was het internationale team van onderzoekers in staat om stofdeeltjes te meten waarvan werd gedacht dat ze afkomstig waren van vlak nadat de asteroïde was ingeslagen. De deeltjes werden gevonden op de Tanis-fossielenvindplaats in de Amerikaanse staat North Dakota.

Hoewel 3.000 kilometer (1.865 mijl) verwijderd van de krater, heeft de site een aantal opmerkelijke vondsten bewaard waarvan wordt aangenomen dat ze dateren van direct na de asteroïde-inslag in sedimentlagen van een oud meer. De stofdeeltjes waren ongeveer 0,8 tot 8,0 – micrometer – precies de juiste grootte om tot 15 jaar in de atmosfeer te blijven, aldus de onderzoekers.

Door deze gegevens in te voeren in klimaatmodellen die vergelijkbaar zijn met die van de huidige aarde, stelden de onderzoekers vast dat stof waarschijnlijk een veel grotere rol speelde bij de massa-extinctie dan eerder werd gedacht. Van al het materiaal dat door de asteroïde in de atmosfeer werd geschoten, schatten ze dat het 75 procent stof, 24 procent zwavel en één procent roet was. De stofdeeltjes “leggen de fotosynthese volledig stil” in planten gedurende ten minste een jaar, waardoor een “catastrofale ineenstorting” van het leven ontstaat, [zei Ozgur Karatekin, een onderzoeker aan de Koninklijke Sterrenwacht van België].

De kern van de aarde lijkt te zijn omgeven door een raadselachtige laag

Door: Carolyn Y. Johnson at The Washington Post, April 10, 2023

Geologen zeggen dat het grillige gebied op de grens tussen vloeibaar en vast gesteente ligt en mogelijk overblijfselen zijn van oude zeebodem

Photo: Earth, in a NASA and NOAA Suomi NPP satellite image. (Robert Simmon/Robert Simmon / NASA Earth Observatory)
En
Carolyn Johnson is a science reporter. She previously covered the business of health and the affordability of health care to consumers. 

Decennialang hebben wetenschappers gedebatteerd over de aard en oorsprong van wat sommige experts beschouwen als de meest abnormale en raadselachtige laag van het diepe binnenste van de aarde: de grens tussen de gloeiend hete vloeibare buitenkern en de vaste mantel eromheen. Nieuwe metingen van 15 seismische stations begraven in de sneeuw op Antarctica hebben onthuld dat deze vreemde grenslaag, bijna 2.000 mijl diep, ooit deel uitmaakte van het oppervlak. Het bewijs suggereert dat bij subductiezones, waar de ene tektonische plaat onder de andere duikt, de oude oceaanbodem naar beneden wordt geduwd en gedurende honderden miljoenen jaren naar de bodem van de mantel valt. De bevindingen, gepubliceerd in het tijdschrift Science Advances, bieden een kijkje in de geologische cycli die worden gevoed door tektonische platen. Ze bieden ook nieuwe aanwijzingen voor de manier waarop warmte door de vele lagen van de aarde beweegt.

Lees verder in:

Scientists have discovered a new core at the center of the Earth
https://www.washingtonpost.com/climate-environment/2023/02/24/new-earth-inner-core-layer-metallic-ball/

Ook heel interessant te lezen is:
The U.S. is about to open a new window into Earth’s mysterious insides – The Washington Post
https://www.washingtonpost.com/science/2023/07/18/earth-layers-high-pressure-laboratory/

De aardmantel lijkt geen kolkende poel te zijn

Kim van der Gouw interviewt Douwe van Hinsbergen, Volkskrant 21 april 2023,

Douwe van Hinsbergen is hoogleraar mondiale tektoniek en paleogeografie aan de Universiteit Utrecht. Hij doet onderzoek naar de bewegingen van de aardplaten.
Wetenschappers gaan zelden in één streep op het doel af. Een ode aan de onverwachte ontdekkingen. Vandaag: hoe geoloog Douwe van Hinsbergen tijdens zijn zoektocht naar goud ontdekte dat aardrijkskunde boeken mogelijk aan een nieuwe versie toe zijn.

‘Het is als vloeken in de kerk’. Ons onderzoek toont aan dat de aardmantel geen kolkende poel is, maar slechts een kalme vijver.‘
De aarde bestaat uit drie lagen, van binnen naar buiten: de aardkern, de aardmantel en de aardplaten. De aardmantel is een dikke stroop van gesteente. We dachten altijd dat de aardmantel kolkt, als oorzaak of gevolg van de bewegingen van de aardplaten.

‘Aardplaten bewegen langs het oppervlak van de aarde en duiken op sommige plekken de aardmantel in. Dat proces heet subductie. Wanneer een aardplaat naar beneden duikt, brengt hij water en mineralen in de aardmantel. Daardoor wordt de mantel licht ontvlambaar en ontstaan explosieve vulkanen. Het uiteinde van de subducerende aardplaat breekt na verloop van tijd af en zakt dan langzaam door de aardmantel naar beneden.

Blikseminslag creëert materiaal dat wetenschappers nog nooit hebben gezien

Gelezen in Scientias.nl, 12 april 2023, Door Vivian Lammerse

Het gaat om een zeldzaam brok fulguriet (of bliksembuis), met kleurrijke kristallen binnenin. Iets soortgelijks is nog nooit op aarde gevonden.

Enkele jaren geleden trof de bliksem een boom in de Amerikaanse plaats New Port Richey. En tijdens die inslag is er tot grote verbazing van wetenschappers een heel uniek, fosforrijk materiaal ontstaan, dat weleens onder een hele nieuwe minerale groep geschaard zou kunnen worden. “We hebben dit materiaal nog nooit van nature op aarde zien voorkomen,” zegt onderzoeker Matthew Pasek. “Soortgelijke mineralen zijn te vinden in meteorieten en in de ruimte, maar we hebben dit exacte materiaal nog nooit ergens gezien.”

Lees het hele artikel in:
https://scientias.nl/blikseminslag-creeert-materiaal-dat-wetenschappers-nog-nooit-hebben-gezien/
OF:
USF geoscientist discovers new phosphorus material after New Port Richey lightning strike” – University of South Florida

Geologen vinden bewijs voor een dubbele massale uitsterving 260 mj geleden

Door: Michael Miller, University of Cincinnati, in Phys.org van 7 april 2023

Een internationaal team van onderzoekers vonden bewijs dat een massa-extinctie 260 miljoen jaar geleden eigenlijk twee gebeurtenissen waren die 3 miljoen jaar van elkaar gescheiden waren. De wetenschappers zeggen dat beide waarschijnlijk werden veroorzaakt door vulkaanuitbarstingen.

Er waren toen ook carnivoren zoals Titanophoneus, of ’titanic murderer’, lijkend op enorme gepantserde reptielen ter grootte van buffels. Veel van deze dieren stierven uit in een massa-extinctie tijdens het Capitanian-tijdperk ongeveer 260 miljoen jaar geleden.
Credit: Margaret Weiner / UC Marketing + Brand. Lang voor de dinosaurussen, werd de aarde gedomineerd door dieren die in veel opzichten nog ongelooflijker waren.

Meer lezen in: https://phys.org/news/2023-04-geology-experts-evidence-dual-mass.html?utm_source=nwletter&utm_medium=email&utm_campaign=weekly-nwletter
of in:

Wat weten we van explosief “Hotspot” vulkanisme?

A view of the volcanic Tweed Valley with Wollumbin (Mount Warning) in the foreground. Jiri Viehmann/Shutterstock

Er is een nieuwe studie gepubliceerd in Nature Geoscience over een oude keten van Australische vulkanen ons helpt meer begrip te krijgen van “hotspot” vulkanisme. Het zal je misschien verbazen om te horen dat Oost-Australië de langste keten van continentale hotspotvulkanen op aarde herbergt. Deze vulkanen braken uit tijdens de laatste 35 miljoen jaar (gedurende elk 1 tot 7 miljoen jaar), toen het Australische continent zich verplaatste over een hittegebied (een hotspot) in de planeet, ook bekend als een vaste hitte-anomalie of mantelpluim.

Lees verder in: A new study on Australian volcanoes has changed what we know about explosive ‘hotspot’ volcanism (theconversation.com)

En in: Increasing complexity in magmatic architecture of volcanoes along a waning hotspot | Nature Geoscience

Massale uitsterving in het Late Devoon: door hoge zee??

Tussen de 419,2 en 358,9 miljoen jaar geleden, tijdens het devoon – ook bekend als het vissentijdperk – wemelde het in zee van het leven.
75 procent van al dit leven stierf plotseling uit aan het eind van het devoon, en onderzoekers van de universiteit van Maryland en George Mason University in de VS weten nu misschien waarom.

Op 18-03-2023 verwees Søren Rosenberg Pedersen in “Wetenschap in beeld” naar een artikel in Nature.

Meer lezen in “Wetenschap in beeld”: https://wibnet.nl/natuur/een-van-de-grootste-massasterftes-ooit-werd-veroorzaakt-door-de-hoge-zee

Of in “Nature”: Basin-scale reconstruction of euxinia and Late Devonian mass extinctions | Nature

Fossiel van oudste zeereptiel gevonden op Spitsbergen.

En dit zet evolutie dinosaurussen op zijn kop

Afbeelding van: Nobu Tamura (http://spinops.blogspot.com)

Scientias, 14 maart 2023,
door: Jeannette Kras

Op het afgelegen Spitsbergen is het oudste zeereptiel ooit gevonden. En dat is niet zomaar nieuws: wetenschappers waren er al bijna 190 jaar naar op zoek.

Op het arctische eiland zijn de resten ontdekt van de oudst bekende ichtyosaurus, ook wel vishagedis genoemd. Dit overblijfsel uit de dinotijd behoort tot een uitgestorven groep marine reptielen waarvan de fossielen over de hele wereld zijn teruggevonden. Ze behoorden tot de eerste landdieren die zich wisten aan te passen aan leven in zee. De ichtyosaurussen ontwikkelden daartoe een visachtig lichaam, vergelijkbaar met dat van moderne walvissen. Terwijl de dinosaurussen op land domineerden waren de ichtyosaurussen de baas in de oceanen. Ze stonden maar liefst 160 miljoen jaar lang aan de top van de voedselketen.

Lees verder in: https://scientias.nl/fossiel-van-oudste-zeereptiel-gevonden-op-spitsbergen-en-die-zet-evolutie-dinosaurussen-op-zijn-kop/

Of: